Tiểu thuyết: “Ba Tầng Cửa” – Hàn Hàn (三重门 – 韩寒)

Mình muốn giới thiệu đến mọi người tiểu thuyết “Ba tầng cửa” (三重门 ) của tác giả Hàn Hàn (韩寒). Đây là tiểu thuyết đầu tay gây tiếng vang lớn của Hàn Hàn, xuất bản năm 2000, khi tác giả mới 17 tuổi. Tác phẩm nhanh chóng trở thành hiện tượng của văn học Trung Quốc đầu thế kỷ XXI. Kể từ khi phát hành, tiểu thuyết này đã được in hơn 45 lần và bán được hơn 5 triệu bản.

Tác giả sử dụng một lối ngôn ngữ hài hước nhưng sắc bén, khắc họa chân dung hầu như mọi thành phần trong mô hình giáo dục thi cử hiện đại: từ học sinh, phụ huynh cho đến giáo viên… nhằm phê phán nền giáo dục thi cử, nhồi nhét, giả tạo, tước đoạt quyền suy nghĩ độc lập, sáng tạo và sống thật với chính mình của người trẻ Trung Quốc. Không dừng lại ở giáo dục, tác giả còn châm biếm và phơi bày nhiều hiện tượng đạo đức giả và xấu xí trong xã hội. Gấp lại cuốn tiểu thuyết, thực sự có rất nhiều điều để suy ngẫm… về cả nền giáo dục của chúng ta.

Mời các bạn cùng đọc theo từng chương:

Về tựa đề cuốn tiểu thuyết “Ba tầng cửa”

Tác giả đã dành nhiều công sức cho việc lựa chọn tựa đề, cân nhắc và trau chuốt kỹ lưỡng trước khi quyết định đặt tên tiểu thuyết là “三重门” (Ba tầng cửa). Tựa đề này không chỉ mang màu sắc cổ điển, mà còn chứa đựng nhiều tầng ý nghĩa, trở thành một ẩn dụ xuyên suốt toàn bộ tác phẩm. Trước hết cần nói đến chữ “重”, vốn có hai cách hiểu: một là “trọng”, nghĩa là quan trọng; hai là “trùng”, nghĩa là tầng. Trong tựa đề cuốn tiểu thuyết này, tác giả đã dung hợp cả hai nghĩa này: vừa là ba điều quan trọng, vừa là ba tầng cửa nối tiếp nhau.

Xét về nguồn gốc học thuật, “Tam Trọng Môn” được lấy từ “Lễ ký – Trung Dung”, chỉ ba yếu tố cốt lõi trong việc cai trị thiên hạ là “Lễ, Độ, Khảo Văn”. Lễ là lễ nghi, tượng trưng cho khuôn phép bên ngoài, trật tự trên dưới và chuẩn mực hành vi xã hội. Độ là chế độ, bao gồm luật lệ, cơ cấu tổ chức và hệ thống vận hành mang tính cưỡng chế. Khảo văn chỉ chế độ thi cử, là con đường học tập và tiến thân chính thống. Trong tiểu thuyết này, đó là ẩn dụ cho nền giáo dục và trật tự xã hội hiện đại, nơi con người bị quản thúc bởi những tiêu chuẩn cứng nhắc, đến mức cá nhân gần như không còn không gian để thở.

Ý nghĩa thứ hai cũng đã được đề cập trong tiểu thuyết, “Tam Trùng Môn” là ba tầng cửa, tượng trưng cho ba năm học trung học phổ thông. Mỗi tầng cửa tưởng chừng là một bước tiến, một lối ra hướng đến tương lai, nhưng thực chất lại chỉ là một lớp khuôn mẫu mới. Nhân vật chính, một học sinh khao khát tự do nhưng liên tục bị đẩy từ khuôn mẫu này sang khuôn mẫu khác, để rồi nhận ra rằng những tầng cửa ấy thực chất là những lớp giam cầm nối tiếp nhau.

Xuyên suốt cuốn tiểu thuyết, “Ba tầng cửa” hiện lên đó là “gia đình, nhà trường, và xã hội”. Gia đình là tầng cửa đầu tiên, nơi áp lực xuất hiện sớm nhất thông qua kỳ vọng của cha mẹ, áp lực thành tích và quan niệm “học để đổi đời”. Nhà trường là tầng cửa thứ hai, cánh cửa hứa hẹn tương lai nhưng lại giam hãm con người trong hình thức, sự giả dối, chạy theo điểm số, làm xói mòn cá tính và tư duy độc lập. Xã hội là tầng cửa thứ ba, nơi lý tưởng tuổi trẻ va chạm trực diện với hiện thực phũ phàng: luật ngầm, sự thực dụng, sự tôn sùng bằng cấp, quyền lực và tiền bạc. Đây là tầng cửa khó nhất, nhưng cũng là tầng mà con người được chuẩn bị ít nhất. Câu hỏi vang lên đầy day dứt: “Nếu việc học hôm nay chỉ để lãng phí cho ngày mai, vậy thì ý nghĩa của việc học là gì?”

Ba tầng cửa ấy cũng chính là hình ảnh kết thúc của tiểu thuyết. Gia đình không thể dứt bỏ nhưng cũng không muốn đối mặt; nhà trường không thể thoát ra, nhưng trở lại thì chỉ còn là sự sợ hãi; xã hội tưởng chừng là tự do, song thực tế lại là một tương lai mù mịt. Ba tầng cửa đều khép chặt, không phải vì không có lối đi, mà bởi mỗi cánh cửa đều dẫn tới vực sâu. Đây chính là bi kịch của con người khi nhận ra mình không thật sự có quyền lựa chọn.

Sơn Nga

Leave a Comment